हंटावायरस (Hantavirus) चा उद्रेक कधी आणि कसा सुरू झाला?
- शिप: MV Hondius (डच फ्लॅग, Oceanwide Expeditions कंपनीचे, आइस-ब्रेकिंग expedition cruise ship).
- प्रवास: १ एप्रिल २०२६ रोजी Ushuaia, Argentina पासून सुरू. Antarctic, Falkland Islands, South Georgia, St. Helena आणि South Atlantic islands वर जाणारा ३०-३४ दिवसांचा “Atlantic Odyssey” क्रूझ.
- लोकसंख्या: सुमारे १४७ ते १५० प्रवासी + क्रू (२३ देशांतील).
- पहिले लक्षण: ६ एप्रिल २०२६ पासून आजार सुरू. पहिला मृत्यू ११ एप्रिल रोजी (६९ वर्षीय डच पुरुष).
केस आणि मृत्यू (मे ८, २०२६ पर्यंत)
- मृत्यू: ३ (एक confirmed hantavirus).
- डच दांपत्य (पत्नी confirmed).
- एक जर्मन नागरिक.
- केस:
- ५ confirmed (lab tested, Andes virus).
- ८ suspected (एकूण ८-१३ पर्यंत विविध रिपोर्ट्स).
- काही रुग्णांना श्वसन गंभीर समस्या (pneumonia, ARDS, shock) आल्या. एक जण Johannesburg मध्ये ICU मध्ये.
Andes virus हा दक्षिण अमेरिकेतील strain आहे, जो व्यक्ती-व्यक्ती (person-to-person) पसरू शकतो – हा त्याचा मुख्य वैशिष्ट्यपूर्ण भाग आहे (इतर बहुतेक हंटावायरस फक्त उंदरांमधून येतात).
काय घडले? (Timeline)
- एप्रिल ६-२८: आजाराची सुरुवात (ताप, डोकेदुखी, अतिसार → श्वास त्रास).
- एप्रिल ११: पहिला मृत्यू.
- एप्रिल २४: St. Helena बेटावर ३० प्रवासी उतरले (outbreak पूर्णपणे ओळखला जाण्यापूर्वी).
- मे २: WHO ला सूचना.
- मे ४-६: Cape Verde (प्रेया) जवळ ship अडकले. ३ रुग्ण evacuate करण्यात आले.
- मे ६-७: रुग्ण Amsterdam, South Africa, Switzerland इ. ठिकाणी हलवले. Ship Tenerife (Canary Islands, Spain) कडे निघाले.
का झाला उद्रेक? (संभाव्य कारणे)
- मुख्य संशय: Ushuaia किंवा Antarctic islands वर उंदर/रोडेंट्स च्या विष्ठा/लाळीचे कण श्वासात गेले (ship वर किंवा excursions दरम्यान).
- Andes virus चा person-to-person spread झाल्यामुळे केस वाढले.
- Ship वर rodents होते की नाही याची तपासणी सुरू.
सध्याची स्थिती (८ मे २०२६)
- Ship Tenerife कडे निघाले आहे, isolation protocols सह.
- जगभरातील आरोग्य अधिकारी (WHO, CDC, EU देश) contact tracing करत आहेत – विशेषतः St. Helena वर उतरलेल्या २३-३० प्रवाशांसाठी.
- US, Switzerland, Netherlands, Germany, South Africa इ. ठिकाणी प्रवासी तपासले जात आहेत.
- WHO: Global risk low, पण अधिक केस येऊ शकतात. हे COVID सारखे pandemic होणार नाही. who.int
भारतात किंवा इतरत्र wider spread ची सध्या बातमी नाही.टीप: ही माहिती WHO, NYT, BBC, Wikipedia आणि इतर विश्वसनीय स्रोतांवरून घेतली आहे. परिस्थिती वेगाने बदलू शकते, म्हणून latest official updates (WHO किंवा Oceanwide) तपासा.
हंटावायरस काय आहे आणि तो कसा होतो?
हंटावायरस हा रोडेंट्स (उंदीर, मांजर, रॅट्स) मध्ये आढळणारा विषाणू आहे. हा Bunyaviridae कुटुंबातील विषाणू आहे. तो मुख्यतः उंदरांच्या लघवी, विष्ठा (मल) आणि लाळ मधून पसरतो. मानवाला तो सामान्यतः श्वासाद्वारे (aerosolized particles) लागतो – जेव्हा उंदरांचे सुकलेले मल-मूत्र हवेत उडते आणि ते फुफ्फुसात जा
दोन मुख्य प्रकारचे आजार होतात:Hantavirus Pulmonary Syndrome (HPS): अमेरिका खंडात (उदा. US मधील Sin Nombre virus). फुफ्फुस आणि हृदयावर परिणाम करतो. मृत्यूदर ३०-४०% पर्यंत (काही outbreak मध्ये ५०%+).
Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome (HFRS): युरोप आणि आशियात. किडनीवर परिणाम, रक्तस्त्राव इ. मृत्यूदर १-१५%.
लक्षणे (Symptoms):सुरुवातीला (१-८ आठवडे incubation): ताप, थकवा, स्नायू दुखणे (विशेषतः मांडी, कंबर), डोकेदुखी, थंडी वाजणे, उलटी, अतिसार.
नंतर: खोकला, श्वास घेण्यात त्रास, फुफ्फुसात द्रव जमा होणे (pulmonary edema), रक्तदाब खाली जाणे. हे वेगाने बिघडते.
संसर्ग कसा होतो?उंदरांच्या विष्ठा/लघवीचे कण श्वासात घेणे (साफसफाई, झाडणे, जुन्या इमारती/कॅबिन).
चावणे किंवा स्पर्श करून नंतर तोंड/डोळे/नाकाला हात लावणे.
बहुतेक प्रकार मानव ते मानव पसरत नाहीत, फक्त Andes virus (दक्षिण अमेरिका) मध्ये मर्यादित व्यक्ती-व्यक्ती संसर्ग झाल्याचे पुरावे आहेत.
२. प्रमुख उद्रेक (Outbreaks) आणि मृत्यू १९९३ Four Corners उद्रेक (US): सर्वात प्रसिद्ध.
Arizona, New Mexico, Colorado, Utah च्या सीमेवर. ४८ केस (Four Corners मध्ये ३३), २७ मृत्यू (मृत्यूदर ~५६%). युवा आणि निरोगी लोकांमध्ये अचानक श्वास बंद पडल्याने मृत्यू. Deer mouse (Peromyscus maniculatus) हा वाहक.
US मध्ये एकूण (१९९३-२०२३): सुमारे ८९० केस, ~३५% मृत्यू. बहुतेक पश्चिम भागात.
कोरियन वॉर (१९५०s): HFRS चे हजारो केस सैनिकांमध्ये.
अलीकडील: २०२५-२६ मध्ये क्रूझ शिप (MV Hondius?) वर Andes virus संबंधित उद्रेक, ७+ केस, ३ मृत्यू.
भारतात: खूप दुर्मिळ. २००८ मध्ये तमिळनाडू (Vellore) मध्ये इरुला समुदायात २८ केस आले होते. सामान्यतः भारतात मोठा उद्रेक नाही, पण उंदरांची संख्या जास्त असेल तेथे धोका.
३. त्यापासून वाचवण्याचे उपाय (Prevention) – सविस्तरहंटावायरससाठी व्हॅक्सीन किंवा विशिष्ट उपचार नाही. फक्त सपोर्टिव्ह केअर (ऑक्सिजन, व्हेंटिलेटर इ.). म्हणून रोखणे हाच सर्वोत्तम उपाय.
घर, केबिन, गॅरेज, शेड इ. मध्ये:उंदीर रोखा: सर्व छिद्रे (पेन्सिल जाडीचे) सील करा. दार-खिडक्या घट्ट बंद ठेवा. Traps (snap traps) वापरा. Glue/live traps टाळा.
साफसफाई: उंदरांचे मल दिसले तर कधीही झाडू/व्हॅक्यूम करू नका (धूळ उडेल). प्रथम डिसइन्फेक्टंट (१०% ब्लीच सोल्युशन – १ भाग ब्लीच + ९ भाग पाणी) स्प्रे करा.
१०-१५ मिनिटे राहू द्या.
नंतर gloves, N95 मास्क आणि goggles घालून कागदाने/टॉवेलने पुसा आणि प्लास्टिक पिशवीत सील करून फेकून द्या.
बाहेर: कॅम्पिंग/हायकिंग वेळी अन्न सुरक्षित ठेवा, झोपण्याची जागा उंदरांपासून दूर.
व्यक्तिगत खबरदारी:उंदरांशी संपर्क आलेल्या जागी काम करताना N95 respirator mask, हातमोजे, डोळ्यांचे संरक्षण वापरा.
कामानंतर हात साबणाने चांगले धुवा.
घरात पाळीव प्राणी असतील तर त्यांना उंदरांपासून दूर ठेवा.
जुन्या इमारती, गोदामे, कार/कॅम्पर साफ करताना विशेष काळजी.
शेतकरी, वनक्षेत्र कामगार, कॅम्पिंग करणारे यांना जास्त धोका. हिवाळ्यात किंवा पावसाळ्यानंतर उंदरांची संख्या वाढते तेव्हा जागरूक राहा.जर लक्षणे दिसली तर:ताबडतोब डॉक्टरकडे जा. सुरुवातीला फ्लूसारखे वाटते म्हणून दुर्लक्ष करू नका. श्वासताप असेल तर तातडीने हॉस्पिटल.
हंटावायरस दुर्मिळ आहे, पण उंदर नियंत्रण हाच मुख्य बचाव. घर स्वच्छ ठेवा, उंदरांना आकर्षित करणारे अन्न/कचरा बाहेर ठेवू नका. अधिक माहितीसाठी CDC किंवा WHO च्या वेबसाइट पहा. जर काही शंका असेल तर आरोग्य अधिकारी किंवा डॉक्टरांशी संपर्क साधा.