१३ एप्रिल २०२६ आज सोमवारच्या सुरुवातीलाच भारतीय शेअर बाजारात भीषण घसरण पाहायला मिळाली. अमेरिका आणि इराण यांच्यातील शांतता चर्चा (Peace Talks) कोणतीही ठोस निष्पत्ती न निघता संपल्याने जागतिक बाजारात भीतीचे वातावरण निर्माण झाले आहे. याचा थेट फटका दलाल स्ट्रीटला बसला असून, काही तासांतच गुंतवणूकदारांचे तब्बल ४ लाख कोटी रुपये पाण्यात गेले आहेत.
भारतीय शेअर बाजारात रक्ताचा सडा: आजची मोठी पडझड
- Sensex: सेन्सेक्समध्ये १,५६२ अंकांची मोठी घसरण झाली असून तो ७५,९८८ च्या पातळीवर खाली आला आहे.
- Nifty: निफ्टी ५० देखील ४४२ अंकांनी (१.८४%) कोसळून २३,६०८ च्या आसपास ट्रेड करत आहे.
- रुपयाचा नीचांक: जागतिक तणावामुळे भारतीय रुपया प्रति डॉलर ९३.३० या ऐतिहासिक नीचांकी पातळीवर पोहोचला आहे.
घसरणीची मुख्य कारणे:
१. शांतता चर्चा अपयशी: पाकिस्तानमध्ये झालेली अमेरिका-इराण चर्चा फिस्कटल्याने पश्चिम आशियात युद्धाचा धोका पुन्हा वाढला आहे. २. कच्च्या तेलाचा भडका: अमेरिकेने हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीवर (Strait of Hormuz) नौदल नाकेबंदी करण्याचे संकेत दिल्याने कच्च्या तेलाच्या (Brent Crude) किमती ७ टक्क्यांनी वाढून $१०२ प्रति बॅरलच्या पार गेल्या आहेत. ३. जागतिक बाजार: आशियाई बाजारातील टोकियो, हाँगकाँग आणि सोल येथील निर्देशांक १ टक्क्यांहून अधिक घसरले आहेत.
या शेअर्सना बसला मोठा फटका:
बाजारातील या भूकंपामुळे Nifty Auto, Bank, आणि IT क्षेत्रातील शेअर्समध्ये मोठी विक्री दिसून आली. प्रामुख्याने IndiGo (६% घसरण), TCS आणि Infosys यांसारख्या मोठ्या कंपन्यांचे शेअर्स लाल निशाण्यावर आहेत.
तज्ज्ञांचा सल्ला: भू-राजकीय तणावामुळे बाजार सध्या अत्यंत अस्थिर (Volatile) आहे. जोपर्यंत कच्च्या तेलाच्या किमती स्थिरावत नाहीत, तोपर्यंत गुंतवणूकदारांनी मोठी जोखीम न घेता ‘वाट पहा आणि संयम ठेवा’ (Wait and Watch) हे धोरण अवलंबणे योग्य ठरेल.
इराण-अमेरिका संघर्षामुळे भारताच्या आयात-निर्यात (Import-Export) साखळीवर होणारे परिणाम खालीलप्रमाणे असतील:
१. कच्च्या तेलाची आयात महागणार (Import Impact)
भारत आपल्या गरजेच्या ८०% पेक्षा जास्त कच्चे तेल आयात करतो.
- किमतीत वाढ: संघर्षामुळे जागतिक बाजारात तेलाच्या किमती वाढल्या आहेत (उदा. $१०२ प्रति बॅरल). यामुळे भारताचे ‘Import Bill’ वाढेल, ज्यामुळे देशाची वित्तीय तूट (Fiscal Deficit) वाढू शकते.
- पुरवठा साखळीत अडथळा: हॉर्मुझची सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) हा जगातील तेलाच्या वाहतुकीचा मुख्य मार्ग आहे. हा मार्ग बंद झाल्यास भारताला तेल मिळवण्यात अडचणी येतील.
२. निर्यातीवर होणारा परिणाम (Export Impact)
भारत इराणला आणि आखाती देशांना मोठ्या प्रमाणात कृषी उत्पादने आणि इतर वस्तू निर्यात करतो.
- बासमती तांदूळ आणि चहा: इराण हा भारतीय बासमती तांदळाचा मोठा खरेदीदार आहे. युद्धजन्य स्थितीमुळे ही निर्यात ठप्प होऊ शकते, ज्यामुळे भारतीय शेतकऱ्यांचे आणि निर्यातदारांचे नुकसान होईल.
- पेमेंट समस्या: अमेरिकेने इराणवर आर्थिक निर्बंध (Sanctions) कडक केल्यास, भारतीय निर्यातदारांना त्यांचे पैसे मिळवण्यात अडचणी येऊ शकतात.
३. चाबहार बंदर प्रकल्प (Strategic Impact)
भारताने इराणमध्ये चाबहार बंदर विकसित करण्यासाठी मोठी गुंतवणूक केली आहे. हा प्रकल्प भारताला अफगाणिस्तान आणि मध्य आशियाशी जोडण्यासाठी महत्त्वाचा आहे.
- संघर्षा मुळे या बंदराच्या कामकाजात आणि विस्तारात अडथळे येऊ शकतात, ज्यामुळे भारताची ‘मध्य आशियाई’ बाजारपेठ मिळवण्याची रणनीती धोक्यात येऊ शकते.
४. लॉजिस्टिक आणि वाहतूक खर्च
तणावामुळे मालवाहतूक करणाऱ्या जहाजांचा विमा (Insurance Premium) वाढतो आणि सुरक्षिततेसाठी लांबच्या मार्गाचा अवलंब करावा लागतो. यामुळे मालाचा वाहतूक खर्च (Freight Cost) वाढतो, परिणामी भारतीय वस्तू जागतिक बाजारपेठेत महाग होतात.